Resultaten van het onderzoek naar klimaatgeletterdheid in het onderwijs

In mei en juni 2021 werd een onderzoek uitgevoerd naar de noden van leerkrachten in Europese middelbare scholen in verband met klimaatgeletterdheid. De onderzoekers wilden weten welke pedagogische methoden en middelen er al bestaan met betrekking tot klimaatgeletterdheid en welke materialen en methoden volgens de leerkrachten ontbreken of moeilijk toegankelijk zijn. In de enquête werd ook geïnformeerd naar de steun die leerkrachten volgens hen kregen om klimaatkwesties in hun klas aan te pakken.

Het onderzoek werd uitgevoerd in België, Estland, Duitsland, Zweden en Turkije. In totaal hebben 138 leerkrachten deelgenomen, waarvan 27 leerkrachten afkomstig zijn uit België. De antwoorden van de leerkrachten uit de verschillende landen vertonen gemeenschappelijke uitkomsten. Uit de enquêteresultaten blijkt dat leerkrachten over het algemeen geïnteresseerd zijn in meer informatie over klimaatverandering en in het verzamelen van activiteiten om leerlingen beter te onderwijzen en te motiveren voor klimaatkwesties. Belgische leerkrachten geven in het bijzonder ook aan dat ze steun nodig hebben van het onderwijsbeleid om meer tijd en ruimte te krijgen om aandacht te kunnen schenken aan het klimaat tijdens hun lessen.

Op de vraag wat er van hen wordt verwacht bij het lesgeven over klimaatverandering, antwoordden de ondervraagde leerkrachten dat zij minder verplichte onderwerpen in hun leerplannen willen en meer flexibiliteit om hun leerlingen te betrekken bij projectgebaseerd leren om de klimaatgeletterdheid te vergroten. Zij waren het erover eens dat klimaatverandering op zoveel mogelijk momenten en in zoveel mogelijk situaties besproken dient te worden. Ook werd gesuggereerd dat scholen ruimte moeten bieden voor interdisciplinaire projecten over uiteenlopende duurzaamheidsthema’s.

Verder verwachten leerkrachten openheid, steun, tijd en middelen voor dit onderwerp zowel binnen als buiten de school. Leerlingen (en hun ouders) zouden ook op de hoogte moeten zijn van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) en betrokken moeten worden bij de manier waarop deze op school worden aangepakt.

In het algemeen zijn volgens de ondervraagde leerkrachten flexibiliteit in de leerplannen, een ondersteunende schoolomgeving, openheid en gevoeligheid van alle belanghebbenden voor klimaatverandering nodig om een verstandige aanpak van klimaatverandering en de bevordering van klimaatgeletterdheid te ondersteunen. Daarnaast zijn de leerkrachten van mening dat persoonlijke kennis van klimaatverandering en het nationale onderwijsbeleid een belangrijke rol spelen. Ook de steun van de gemeenschap en de aandacht van de media mogen niet worden onderschat.

De informatie die in het onderzoek is verzameld, zal worden gebruikt bij de volgende stappen in de ontwikkeling van het educatieve kader, het curriculum en de open, online cursus om het onderwijs in verband met klimaatgeletterdheid te verbeteren.

Detaillierte Ergebnisse aus Deutschland

In Deutschland haben insgesamt 32 Lehrkräfte aus verschiedenen Fachbereichen an der Umfrage teilgenommen. Sie beschreiben das Interesse ihrer Schüler am Klimawandel und am Umgang mit dem Thema Klimawandel als gemischt. Die Analyse zeigte auch, dass 29 der 32 Lehrer neue Methoden erlernen wollen. Hinsichtlich der Erwartungen an die Klimabildung wünschen sich die befragten Lehrer weniger Pflichtfächer in ihren Lehrplänen, dafür mehr projektorientiertes Lernen.

Ihrer Meinung nach sollte das Thema Klimawandel in möglichst vielen verschiedenen Teilen des Lehrplans aller Fächer verankert werden und Raum für Projekte im Unterricht zu Themen der Anwendung von Nachhaltigkeit lassen. Die Befragten schlagen ihren Schulleitern vor, mit Institutionen zusammenzuarbeiten, die bei Fragen des Klimawandels helfen könnten. Sie halten es auch für besonders wichtig, ihren Schülern neue Handlungsmöglichkeiten aufzuzeigen und an bestehende Initiativen anzuknüpfen.

Die Bedarfsanalyse hat auch gezeigt, dass die deutschen Schüler bisher nur über ein allgemeines Wissen zum Klimawandel verfügen. Sie sind zwar interessiert, aber aufgrund der Pandemie weniger engagiert. Das Interesse steigt jedoch, je älter die Schüler sind.

Die Lehrer hingegen sind sehr an dem Thema interessiert und motiviert, es in ihren Unterricht einzubauen. Der landesweite Lehrplan ist jedoch sehr streng. So kommt es, dass die Lehrer entweder bereits konkrete Methoden anwenden, um nachhaltige Ziele zu erreichen (und daher nicht so viele Ideen, sondern mehr Zeit benötigen, um ihre “coolen Konzepte” zu erweitern), oder zwar interessiert sind, aber nicht wissen, wie sie die neuen Ansätze in ihren Unterricht integrieren sollen.

Zusammenfassend lässt sich sagen, dass in Deutschland ein unterstützendes schulisches Umfeld, persönliche Kenntnisse über die anerkannte Wissenschaft des Klimawandels und die nationale Bildungspolitik die wichtigste Rolle spielen. Auch die Unterstützung durch die Gemeinschaft und die Aufmerksamkeit der Medien sollten nicht unterschätzt werden.